Voormiddag

1.1    Thema: Diversiteit en systemisch werk in het onderwijs

Je plek krijgen en innemen in en rond de klas
Hamid Riffi
algemeen coördinator Scheppersinstituut, Mechelen, bestuurder Agentschap integratie en inburgering
Joëlle Van de Peer
procesbegeleider, trainer-coach bij www.o-relais.be en opleider, adviseur bij www.osmoconsult.nl

De samenleving is superdivers. Het is een interessante uitdaging waarmee we dagelijks geconfronteerd worden, zeker in het onderwijs.
In onze workshop behandelen we volgende vragen:
Hoe krijgen leerlingen met hun specifieke noden een plek in de groep, docenten in hun team? En hoe nemen ze die in? Hoe speelt hun geschiedenis van 'geven en ontvangen' een rol in de manier waarop leerlingen zich in de klas gedragen? En in de manier waarop docenten en mentoren functioneren en communiceren? Wat kun je als leerkracht en mentor doen om leerlingen in staat te stellen zich te ontwikkelen tot volwassenen die hun leven betekenis kunnen geven?  Kunnen we het Systemisch Perspectief toepassen in het onderwijs?
Tijdens deze workshop vertrekken we vanuit uw en onze eigen ervaringen in het onderwijs en reiken we een aantal praktische tools aan.

1.2     Thema: Kunst als spiegel en kracht om de samenleving te belichten
De dekolonisatie van de Westerse geest als uitgangspunt van een eerlijk diversiteitsdebat: 'Niet-Westerse' kunst als leidraad. (lezing)
Judith Elseviers
van etnische origine Belgisch-Congolees, geboren en getogen in België in een Belgische biotoop. licentiaat in de rechten, master na master menselijke ecologie en cultuurmanagement, lesgever volwassenenonderwijs personenzorg Encora Antwerpen, bestuurder vzw Lege Maag, multidisciplinaire kunstenorganisatie, lid rvb lokaal cultuurbeleid district Antwerpen

De afwezigheid van de dekolonisatie in de Westerse geest belemmert het opstarten van het volwaardig en evenwaardig diversiteitsproces voor alle betrokkenen afkomstig van de Andere Etnisch Culturele groep (AEG) en de Westers Etnisch Culturele groep (WEC). Hierdoor blijft de opsplitsing in wij-en- zij-denken bestaan.
De dekolonisering van de Westerse geest is een basisvoorwaarde voor diversiteit en laat de opsplitsing in twee wij-zijgroepen, de AEC en de WEC, los.
Judith Elseviers vertelt vanuit eigen ervaring en wisselt theorie af met praktijk. Ze wil aangeven hoe je wel aan die basisvoorwaarde kan werken op microschaal en hoe het kan gerealiseerd worden op macroschaal. Zij kijkt hiervoor ook naar het discours van ex-kolonielanden dat het Westen niet ziet door haar eigen gecreëerde blinde vlek.
Maar niet getreurd, het is niet allemaal kommer en kwel. De kunst van de Andere Etnische Cultuur-groep van Subsaharische en ex-kolonielanden kan de Westerse Etnisch Cultuur-groep bijstaan. Bijstaan om haar eigen verleden af te stoffen, haar blinde vlek te zien en aan te voelen.
Judith Elseviers verlicht dit ogenschijnlijk zwaardere thema en koppelt het "nieuwe denken" aan voorbeelden uit de praktijk. Innovatief meedenken in een cultureel divers bad is haar boodschap.

Om dit kracht bij te zetten volgt na de lezing een panelgesprek met:
Winny Ang, psychiater en schrijfster met Belgisch en Aziatische roots
Jean Bofane, auteur (o.a. Congolese wiskunde) uit Congo
Ermiasso
, beeldend kunstenaar uit Ethiopië
Maiala Mbeka, tekenaar en cartoonist uit Congo
Shamisa Debroey, freelance illustratrice, auteur van graphic novel Verdwaald (Oog&Blik/De Bezige Bij)
Ze zitten samen rond de tafel om hun discours rond diversiteit en het belang van de kunst(enaar) als spiegel van en als kracht voor de samenleving te belichten.
Annex kunnen de bezoekers de kunst bekijken alsook een stand bezoeken van een uitgeverij van kinderboeken voor een diversiteit van kinderen, geschreven en geïllustreerd door schrijvers en tekenaars uit niet-westerse landen.

1.3    Thema: Erkenning van het verschil tijdens bemiddeling
Slachtoffer en dader samen rond de tafel
Nancy Van Eynde
sociaal-verpleegkundige, slachtoffer – daderbemiddelaar, Suggnomè, Forum voor Herstelrecht en Bemiddeling, Antwerpen
Ines Hofkens
maatschappelijk werker, slachtoffer – daderbemiddelaar, Suggnomè, Forum voor Herstelrecht en Bemiddeling, Antwerpen

In deze workshop kan je kennismaken met de mogelijkheden die de dialoog biedt voor slachtoffers en daders van misdrijven. Met de basisprincipes van bemiddeling leggen we de brug  tussen slachtoffer en dader: we zoeken met hen wat ze nodig hebben om op een respectvolle manier te spreken met elkaar. Zo krijgt het onmenselijke een gezicht, handen en voeten en kan het weer menselijk worden.
Onze doelgroep is heel divers: we zien alle leeftijden, kleuren, sociale klassen, overtuigingen, ... Bovendien zijn hun belangen en posities ten aanzien van justitie heel verschillend. Erkenning van het verschil geeft vaak ook ruimte en zichtbaarheid aan het gemeenschappelijke, het diepmenselijke. Als mensen dit ervaren, voelen ze iets van verbinding en dat werkt helend en versterkend voor zowel slachtoffer als dader.
Naast verhalen over onze werkwijze en ervaringen krijgen de deelnemers de kans om zelf te ervaren wat er gebeurt als je in de belevingswereld van slachtoffer, dader en/of bemiddelaar stapt.

1.4    Thema: Super divers samen werken
De rijkdom van een team

“We stand on the shoulders of those before us” (Stephen Hawking)
Ria Verlinden
coach, trainer, supervisor vanuit gestalt- en systemisch werk. www.The7thC.be
Arnold Roos
organisatieadviseur en leiderschapscoach, gespecialiseerd in onbewuste processen en systeemdynamieken in organisaties. www.arnoldroos.com

De focus zal liggen op het gewaarzijn vergroten van de rijkdom uit het verleden en de feiten van de aanwezigen. Wij zijn dan het team van de dag. De intentie is vaak in een team om vooruit te kijken … ergens naartoe te gaan … te bouwen.
Achterom kijken is niet populair en vraagt tijd. Het onderzoeken van de rijkdom en de diversiteit geven glans en kracht aan wat er al is. Onze eigen geschiedenis van migratie, kolonisatie en ‘divers zijn’ is een verborgen schat aan mededogen.
Dit proces gaat via dialoog, symboliek en lichaamsgewaarzijn. De woordentaal is niet altijd voorhanden in een divers team. De kracht van het hart en het lijfelijk geheugen zijn er om geraadpleegd te worden in onze volgende stap en ontwikkeling. Als mens, als individu en als groep.
Doelgroep: managers, coaches, teamverantwoordelijken, en leden van ons allereerste team: gezinsleden

1.5    Thema: cultuursensitieve zorg
Het 'dwelling' perspectief

Stefaan Plysier

psycholoog, Steunpunt Cultuursensitieve zorg, Brussel

 

Vandaag bevinden we ons in een maatschappij waarin de ‘moderne’ bio-medische benadering steeds minder houdbaar wordt. Eerder dan op zoek te gaan naar controle via kennis en vaardigheden, is cultuurgevoelige hulpverlening vooral een kwestie geworden van attitude. Een van de essentiële attitudeshifts daarbij is het ‘dwelling perspective’. Daarover zegt de Britse antropoloog Tim Ingold: “De vormen die mensen construeren, zij het imaginair of in werkelijkheid, ontstaan in de stroom van de activiteit waarin ze betrokken zijn, de specifieke relationele context van hun daadwerkelijke betrokkenheid met hun omgeving”. Vertaald naar de hulpverlening betekent dit dat naast de kennis die opgedaan werd in boeken, het vooral ook de specifieke setting en relatie met de hulpvrager is die zal bepalen hoe de hulpverlening er zal uitzien. In deze workshop gaan we met de deelnemers op zoek naar wat deze attitudeshift kan betekenen binnen hun hulpverleningssetting.

1.6 Thema: Hoe onbevooroordeeld kunnen we de ander ontmoeten?
De ander vanuit een joodse bril
Leonie Cramwinckel-Bloch
gestalttherapeute, NLP-coach, begeleider van familie- en organisatieopstellingen, geschoold in Emotional Focused Therapy en Emotional Freedom Technique; eigen praktijk
Leonie is liberaal joods, en herkent zich in het joods gedachtengoed van de gestalttheorie en -therapie.

In de workshop verkennen we op gestaltmatige wijze wat begrippen als 'jood' en 'jodendom' inhouden. Dit betekent dat we met awareness onze meningen, ideeën en eventuele (voor)oordelen hierover onderzoeken. Awareness: waar denken we aan, wat worden we gewaar, wat voelen we, welke associaties komen op, wat doet dit met ons, welke neiging voelen we of welk gedrag vertonen we. Kanttekening is dat waar twee joden zijn, er drie meningen zijn. Daarnaast is er tijd om kennis te maken met een aantal aspecten van het joodse leven in de diaspora (dat wil zeggen buiten Israël): joodse feestdagen, rituelen, humor, koosjer eten, …

Namiddag

2.1    Thema: diversiteit en identiteit bij kinderen en jongeren
Werken met een diversiteit van kinderen en jongeren: reflecties rond identiteit en ‘belonging’

Winny Ang
kinder- en jeugdpsychiater, praktijk voor kind en context Plan B, DVC Sint-Jozef, Antwerpen, UAntwerpen
Shamisa Debroey (onder voorbehoud)
freelance illustratrice, auteur van graphic novel Verdwaald (Oog&Blik/De Bezige Bij)

In deze workshop staan we stil bij één van de belangrijkste ontwikkelingstaken van kinderen: de identiteitsontwikkeling. Identiteit heeft verschillende dimensies die met elkaar op dynamische manier met elkaar blijven interageren. Etnische / culturele identiteitsvorming is één dimensie die voor een diversiteit van kinderen en jongeren vaak voor een extra uitdaging zorgt. Het is een zoektocht die constant beïnvloed wordt door de complexe wereld waarin we leven. Het gevoel van ‘belonging’ speelt een grote rol in het welbevinden en de persoonlijke ontwikkeling van mensen. Aan de hand van praktijkervaringen en het creatief project ‘Mighraphic Story’ (een project waarbij jongeren op creatieve manier migratie betekenis geven) belichten we deze fascinerende zoektocht.

2.2    Thema: Armoede
De missing link

Sara Hendrick
gestalttherapeut, eigen praktijk Borgerhout, freelance trainer IVC, docent Opleiding ervaringsdeskundige in armoede en sociale uitsluiting
Ness Buggenhoudt
ervaringsdeskundige in Armoede en Sociale Uitsluiting, begeleidster MFC Emmaüs

Mensen in armoede lopen door dezelfde straten van ogenschijnlijk dezelfde wereld. Toch gaapt er vaak een kloof tussen het leven en de beleving van iemand in armoede en een niet-arme, zoals de meeste hulpverleners, leerkrachten, dienstverleners, ...  
Deze kloof gaat over het niet kennen van elkaars gevoelens en verwachtingen, krachten en mogelijkheden, waarden en normen, denkpatronen en oplossingsstrategieën, evidenties en aannames,... en evenzeer over het ons niet bewust zijn dat we al deze aspecten van elkaars leefwereld niet kennen. Deze missing link kan zorgen voor voortdurende misverstanden in de communicatie.
Er komen steeds meer initiatieven en opleidingen die vanuit deze vaststelling ervaringsdeskundigen inzetten en opleiden: in armoedebestrijding, intercultureel werk, geestelijke gezondheidszorg, …
In deze workshop onderzoeken we hoe deze kloof zichtbaar wordt in ieders werkcontext en hoe er vooral in het stilstaan en aangaan mogelijkheden tot verbinding liggen. Dit vraagt wakker zijn voor wie je zelf bent, wie de ander is en wat er in de wisselwerking gebeurt, met en zonder woorden. Het vraagt de moed om dingen bespreekbaar te maken waar je je vinger misschien nog niet goed op kan leggen. Het vraagt aandacht en tijd, die we in deze workshop alvast samen hiervoor nemen.

2.3    Thema: Heling van trauma
Ubuntu: Trauma en vergeving. Het viervoudige pad van afgesplitstheid naar gedeelde menselijkheid

Annette M. Mul
gestalttherapeute en supervisor, executive coach, organisatie-adviseur, vertrouwenspersoon, begeleidingskundige in de profit- en non profitsector. Daarnaast opleider en inspirator van het Ubuntu Leiderschapsprogramma. Ze verbindt samenwerkingsprojecten tussen Nederland en Zuid-Afrika.  www.kerntact.nl/ubuntu-leiderschap     www.ubuntu-nl.nl

Een land of cultuur, dat getraumatiseerd is op bestaansniveau, ontwikkelt haar eigen overlevingsscenario’s en verinnerlijkt de verdeeldheid. Als mensen doen wij allemaal hetzelfde wanneer we erg gekwetst zijn door het leven: we splitsen de pijn af en trachten zo het zich laten 'raken' door de ander te voorkomen. Om de pijn van het trauma niet te hoeven voelen, zetten we door een soort innerlijke vergeldingscyclus, het meest verbindende en menselijke aan ons buiten spel, nl. onze gedeelde menselijke kwetsbaarheid. Afsplitsing en verdeeldheid worden zodoende zowel de oplossing als het probleem zelf. Volgens Desmond Tutu is vergiffenis schenken of om vergeving vragen het enige wat je kunt doen om jezelf en de wereld te bevrijden van de starre cirkel van pijnvermijding, angst en vergelding.
In deze workshop ervaar je hoe de vergevingscyclus te gebruiken in het werken met getraumatiseerde cliënten (en hun omgeving).

2.4    Onbevangen nieuwsgierigheid in de spreekkamer
De trilling van de eenmaligheid (David Grossman)

Veronique Vermeir
klinisch psychologe, gestalttherapeute en –supervisor, "Eeuwige beginneling"
O.P.Z. Geel en eigen praktijk Abri Edegem


We hebben allen de neiging tot coherente en logische zelfbeelden en beelden van anderen, maar daardoor loochenen we het vreemde in onszelf, de variatie en wisselvalligheden van wie we zelf zijn,  en van wie de andere is, we neigen naar “meer van hetzelfde”.
In de workshop verkennen we of en hoe we deze comfortzone van het vertrouwde en gelijk-aardige kunnen verlaten …
Ik wil samen met jullie verkennen hoe onbevangen nieuwsgierigheid en niet zodanig kennis, ons kan gidsen in het eerste contact met een nieuwe cliënt / hulpvrager.
Zonder het te beseffen gaan we bijvoorbeeld in een intakegesprek vaak zo te werk dat we (al dan niet bewust) het gesprek zo sturen dat we informatie verkrijgen die we kunnen inpassen in een vooraf bestaand sjabloon van vragen, aandachtspunten en categorieën van kwaliteiten, een kader zoals dat gegroeid is vanuit opleiding en ervaring … We zoeken naar en kijken uit naar het niet-vreemde, het vertrouwde, zowel in onszelf, in de cliënt en in de interactie.
Zo missen we uiteraard die unieke kwaliteiten die zich (kunnen) aandienen in de wisselwerking tussen mij en een cliënt.
Dom en speels de nog niet gekende ontmoeting en wat daarin opduikt verkennen opent echter veel meer mogelijkheden om het vreemde toe te laten, en daarmee ook het unieke van het verhaal van deze cliënt.
Bij elke ontmoeting met elke cliënt komen we eigenlijk in een nieuwe omgeving terecht: hoe oriënteren we ons in die nieuwe omgeving? Freud stelde reeds dat we elk gesprek dienen aan te gaan “zonder geheugen”, wat natuurlijk enkele theoretisch denkbaar is maar in de praktijk een noodzakelijk streven.

2.5    Thema: muziek als verbindende taal
Een kind van Afrika én van Europa
Jean Bosco Safari
muzikant, geboren in Rwanda, getogen in België  www.jeanboscosafari.be

Via mijn levensverhaal, mijn ervaringen en opvoeding wil ik met liedjes en muziek delen wie en wat ik ben geworden dankzij en door mijn reis naar het noorden. Mijn tocht en zoektocht naar wie ik ben en wie ik wil zijn. Hoe zing je jouw eigen lied als je op 6-jarige leeftijd de hand van je moeder loslaat en haar donkere gelaat niet meer ziet en terechtkomt bij blanke adoptieouders ? Met humor, gevoel en veel liefde wil ik delen waar de muziek mijn ziel is blijven voeden en hoe ik anderen hun ziel en hart in mijn optredens bereik. Het éne kan niet zonder het andere.
"Tune your team to music": met dit concept dat drijft op verwondering en niet-bedreigende communicatie ben ik in 1998 gestart en heb ik voor een brede waaier aan internationale en Belgische bedrijven kunnen en mogen werken.
Doelgroep:
ieder die wil ervaren om via muziek en zang te verbinden met jezelf en de ander

2.6     Diversiteit verborgen in een uniform

Carlo Van den Berge

klinisch psycholoog, hoofd Dienst Onthaal en Oriëntatie, Defensie; coördinator psychologennetwerk POBOS; eigen praktijk

 

Vanuit mijn ervaring als militair en als psycholoog bespreek ik de veelzijdigheid van diversiteit. Werken in een multiculturele context met een diversiteit aan normen en waarden is een uitdaging. Men kan stellen dat diversiteit een meerwaarde is om de doelstellingen te bereiken. Doch zijn er ook geen valkuilen?

Ik reflecteer de meerzijdigheid van diversiteit ook graag op de praktijkervaringen van het klinisch werk als psycholoog binnen en buiten de militaire context. Waar liggen de grenzen van uniformiteit, van herkenning, van nabijheid en van afstand in de hulpverlening?